คุณรู้ไหมครับ ว่าประเทศไทยเนี่ย เป็นประเทศติดอันดับต้น ๆ ของโลก ที่มีพิพิธภัณฑ์เยอะที่สุดในโลกเลยนะครับ ซึ่งวันนี้ผมก็จะพาคุณไปชมพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ แห่งหนึ่งของทหารเรือ ซึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ล่าสุดของกองทัพเรือ เพิ่งเปิดได้แค่ 2 ปี และไม่ค่อยมีคนรู้จักนัก พิพิธภัณฑ์ที่ว่านี้ก็คือ หอประวัติอุทกศาสตร์ไทย (Hall of Thai Hydrograhic History)[1]

หอประวัติอุทกศาสตร์ไทยนี้ มีที่ตั้งอยู่บนชั้นสาม  ของอาคารกองบังคับการ กรมอุทกศาสตร์ทหารเรือ ถนนริมทางรถไฟเก่า เขตบางนา ถ้าหากว่าใครอยากไปชมเอง แล้วเห็นห้องปิดไฟมืด ๆ ก็ให้แจ้งกับเจ้าหน้าที่คนไหนก็ได้ว่าขอเข้าชมหน่อย เพราะปกติแล้วจะไม่มีใครเข้าไปชมเลย ทางกรมฯ เค้าก็เลยปิดไฟ เพื่อประหยัดไฟครับ

เมื่อก้าวเข้าไปในห้องโถง จะพบกับส่วนจัดแสดงประวัติของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงเกี่ยวกับงานด้านอุทกศาสตร์ และพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีต่อกรมอุทกศาสตร์ทหารเรือ

ถัดไปทางด้านซ้ายมือ จะเป็นประวัติของกรมอุทกศาสตร์ทหารเรือ และจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้ในงานอุทกศาสตร์ เช่น ชิ้นนี้เป็นเครื่องพิมพ์

ข้างล่างนี้เป็น เครื่องคำนวณระบบ WANG 600 ใช้ภาษา ASSEMBLY โดยเจ้าเครื่องนี้ถูกนำไปใช้ในการคำนวณข้อมูลในการสำรวจทั้งในสนาม และในสำนักงาน จัดเป็นคอมพิวเตอร์ในยุคแรกที่มีใช้ในราชการกองทัพเรือ จัดหามาใช้เมื่อปี พ.ศ.2516

อันนี้เป็นเทปที่ใช้บันทึกข้อมูล

ถัดมาข้างในอีกจะจัดแสดงความรู้เกี่ยวกับประภาคารที่ตั้งอยู่ตามเกาะต่าง ๆ ประกอบไปด้วยโคมไฟหลากหลายแบบที่ใช้อยู่จริงในประภาคารต่าง ๆ 

โคมไฟอันนี้ หาใช่โคมไฟไม่ แต่เป็นตะเกียงระบบไฟฟ้า ชนิดไฟหมุน ภายในบรรจุหลอดไฟขนาด 28 วัตต์ 6 โวลท์ (DC) ให้กำลังส่องสว่างฉายแสงเป็นลำออกไป โดยไฟหมุนด้วยมอเตอร์ความเร็วต่ำในอัตราคงที่ มองเห็นได้ไกล 39 ไมล์ทะเล ใช้ราชการที่ ประภาคารเกาะไผ่ จังหวัดชลบุรี ระหว่างปี พ.ศ.2523 - 2528

ส่วนของชิ้นล่าง ได้โปรดอย่าถามว่าคืออะไร เพราะไม่รู้จักจริง ๆ ครับ แต่น่าจะเป็นอุปกรณ์จำพวกแบริ่ง ที่ใช้ช่วยในการหาที่เรือ

เมื่ออ้อมกลับมาอีกด้านของโถง จะพบกับแผนที่อ่าวสยาม เกาะกูด - แหลมเทียน สำรวจเมื่อปี พ.ศ.2399 - 2400 โดยเรือหลวงซาราเซน (HMS Saracen , เป็นเรือในยุคที่ 4 ที่ใช้ชื่อนี้) ของประเทศอังกฤษ มีกัปตันคือ มาสเตอร์ จอห์น ริชาร์ดส์ ได้รับพระบรมราชานุญาตสำรวจจาก พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งต่อมา แผนที่ฉบับนี้จึงได้เป็นต้นแบบของแผนที่เดินเรือหมายเลข 001 ในปัจจุบัน

และเครื่องมือที่ใช้ในงานทำแผนที่หลากหลายชนิด

ชุดเครื่องมือในการทำแผนที่

ชิ้นนี้เป็นสมบัติส่วนตัวของ น.อ.ฟริตซ์ ทอมเซ็น เจ้ากรมอุทกศาสตร์คนแรก ใช้สำหรับเขียนต้นฉบับแผนที่เดินเรือ ใช้ราชการเมื่อ พ.ศ.2464

โซนต่อไป เป็นพวกอุปกรณ์เดินเรือ

เครื่องวัดแดดวัดดาว (Sextant) ใช้ในการเดินเรือดาราศาสตร์

ผนังด้านหนึ่งจะเป็นภาพลายเส้นของเรือต่าง ๆ พร้อมประวัติในการใช้เรือเพื่อการสำรวจและทำแผนที่ทะเลในประเทศไทย ซึ่งจะพบเห็นเรืออยู่หลายลำมาก

ในบรรดาเรือสำรวจสมุทรศาสตร์ทั้งหมด มีเรืออยู่สองลำ ที่กองทัพเรือได้จัดเป็นเรือพระที่นั่งของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีคือ เรือหลวงศุกร์ และเรือหลวงจันทร ซึ่งภายในพิพิธภัณฑ์ได้จัดแสดง พระราชหัตถเลขาของสมเด็จย่า เมื่อครั้งเสด็จลงเรือหลวงจันทร เพื่อทรงเยี่ยมเยียนประชาชนในจังหวัดชายทะเล[2]

ในหน้าประวัติศาสตร์หนึ่งของกองทัพเรือนั้น กองทัพเรือเคยได้ช่วยเหลือกระทรวงการคลัง และธนาคารแห่งประเทศไทย ในการพิมพ์ธนบัตรเป็นช่วงระยะเวลาหนึ่ง ในยามที่ธนบัตรในท้องตลาดขาดแคลน โดยหน่วยที่จัดพิมพ์ธนบัตรนั้นก็คือ กรมอุทกศาสตร์ทหารเรือ ซึ่งมีเครื่องพิมพ์แผนที่ที่ทันสมัย ในโถงนี้จึงมีการจัดแสดงธนบัตรที่พิมพ์จากโรงพิมพ์ของกรมฯ และหนังสือราชการที่สั่งการใหพิมพ์ธนบัตร