ช่วงนี้ถ้าเรามองขึ้นไปบนท้องฟ้า ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ในช่วงหัวค่ำ เราจะพบกับดวงดาวสุกสว่างอยู่ 2 ดวงอยู่ใกล้ชิดกัน และสวยงามมากครับ ซึ่งดาวสองดวงนั้นก็คือ ดาวพฤหัส (Jupiter) และดาวศุกร์ (Venus) นั่นเอง โดยเราจะเห็นดาวศุกร์อยู่ด้านล่างและมีขนาดใหญ่กว่าเล็กน้อย ส่วนดาวพฤหัส จะมีขนาดเล็กกว่า และอยู่เหนือดาวศุกร์ขึ้นไปเล็กน้อย 

ปรากฏการณ์นี้ทางดาราศาสตร์เค้าเรียกว่า Conjunction หรือ Appulse ซึ่งมีนิยามว่า ปรากฏการณ์ในท้องฟ้า ที่เมื่อเราอยู่บนจุดใดจุดหนึ่งในอวกาศ (แต่โดยมากจะหมายถึงโลก) แล้วเราสังเกตท้องฟ้า ณ ตำแหน่งนั้น เราจะเห็นวัตถุท้องฟ้า (celestial bodies) 2 อัน ปรากฏอยู่ใกล้กัน แต่ในความเป็นจริงแล้ว มันอยู่ไกลกันมาก ๆ ซึ่งเรามักจะหมายถึง ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์

ปรากฏการณ์นี้ เป็นนิยามในสาขา Spherical astronomy หรือ positional astronomy ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของวิชาดาราศาสตร์ โดยจะเน้นศึกษาที่ตำแหน่งของดวงดาวต่าง ๆ และการโคจรของมัน ซึ่งวิชานี้จะต้องอาศัยความรู้ในคณิตศาสตร์เป็นอย่างสูง เพื่อคำนวนหาความสัมพันธ์ของตำแหน่งของดาวแต่ละดวง รวมถึงเวลาบนพื้นโลก และจะทำให้สามารถพยากรณ์ปรากฏการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นบนท้องฟ้า และในอวกาศได้อย่างแม่นยำ โดยสาขานี้เป็นหนึ่งในสาขาที่เก่าแก่ที่สุดในวิชาดาราศาสตร์

ตามความในเทพปกรนัมของโรมัน Jupiter ก็คือ เทพซูส (Zeus) ในตำนานของชาวกรีก ซึ่งเป็นกษัตริย์แห่งทวยเทพทั้งปวง เป็นเทพผู้ทรงอำนาจสูงสุดในสรวงสวรรค์ที่ตั้งอยู่บนเขาโอลิมปัส (Olympus) ส่วน Venus นั้นก็คือ เทพีอะโฟรไดท์ (Aphrodite) ซึ่งเป็นเทพผู้ครองความงาม


ภาพกำเนิดวีนัส ของ Botticelli ศิลปินชาว อิตาลี

ในทางดาราศาสตร์นั้น ดาวพฤหัส เป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ 5 ในระบบสุริยะ (Solar System) อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 778 ล้านกิโลเมตร ดาวพฤหัส เป็นดาวเคราะห์ที่ใหญ่ที่สุดในระบบฯ แต่ภายในกลับประกอบไปด้วยกลุ่มของก๊าซ ซึ่งถูกเรียกว่า Gas Giant โดยแก๊สส่วนใหญ่จะเป็น ไฮโดรเจน มากที่สุด และรองลงมาคือ ฮีเลียม

ดาวดวงนี้นั้น เป็นดาวที่สว่างเป็นลำดับที่ 3 ของวัตถุท้องฟ้าทั้งหมด ที่มองเห็นได้ในโลก โดยเรียงตามลำดับความสว่าง จากมากที่สุด คือ ดวงจันทร์ ดาวศุกร์ และดาวพฤหัส ตามลำดับ

 
ภาพดาวพฤหัสที่ผ่านการตกแต่งมาแล้วเพื่อดึงรายละเอียดของพื้นผิวออกมา

และที่หลาย ๆ คนอาจจะไม่รู้เกี่ยวกับ ดาวพฤหัส ก็คือ เป็นดาวที่มีวงแหวนด้วย ไม่ใช่ดาวเสาร์เพียงดวงเดียวอย่างที่เคยร่ำเรียนมา แต่เป็นวงแหวนที่ประกอบไปด้วยฝุ่น ไม่ใช่ก้อนน้ำแข็งเหมือนของดาวเสาร์ ดังนั้นจึงไม่สามารถมองเห็นได้เด่นชัดเหมือนวงแหวนของดาวเสาร์

สิ่งพิเศษอันเป็นเอกลักษณ์ของดาวพฤหัสก็คือ จุดแดงขนาดยักษ์ หรือ Great Red Spot ซึ่งจุดที่เห็นนั้นก็คือ พายุ Anticyclone ขนาดยักษ์ ที่มีขนาดใหญ่ขนาดกลืนกินโลกได้ถึง 2 ดวงเลยทีเดียว และสามารถสังเกตเห็นได้จากโลกด้วยกล้องโทรทัศน์ด้วย (แรงกว่าแคทรีน่ากี่เท่าเนี่ย) แถมพายุนี้ยังสันนิษฐานกันว่า เกิดขึ้นมาตั้งแต่ปีค.ศ. 1665 และยังคงอยู่มาจนถึงปัจจุบันนี้ (ในรูปก็คือจุดแดงใหญ่ ทางด้านซ้าย ต่ำลงมาจากเส้นศูนย์สูตรนั่นแหละครับ)

Anticyclone คือ บริเวณที่มีความกดอากาศสูงกว่าอากาศบริเวณรอบ ๆ ซึ่งจะพัดอากาศออกมาจากจุดศูนย์กลาง ซึ่งจะเป็นไปในทางตรงกันข้ามกับ พายุไซโคลน

ดาวศุกร์ เป็นดาวลำดับที่ 2 ในระบบสุริยะจักรวาล อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 108 ล้านกิโลเมตร และได้รับการกล่าวขานว่า เป็น ดาวพี่ดาวน้องกับโลก เนื่องจาก ขนาด ,แรงโน้มถ่วง และองค์ประกอบที่คล้ายคลึงกัน

พื้นผิวของดาวศุกร์นั้น ถูกปกคลุมไปด้วย เมฆของกรดซัลฟิวริค ซึ่งทำให้เมื่อมองจากในอวกาศจะเห็นดาวศุกร์เป็นสีขาวนวล กลมเกลี้ยง


ภาพดาวศุกร์จริง ๆ

(ทบทวนความจำ : โลกเป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ 3 ในระบบสุริยะ อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 150 ล้านกิโลเมตร และเป็นดาวที่มีโครงสร้างเป็นหิน (terrestrial planets) ที่ใหญ่ที่สุดในระบบฯ )

และในวันที่ 1 ธ.ค. นี้ จะเป็นวันพิเศษ ที่เราจะได้เห็น เทพทั้งสามองค์ในเทพปกรนัมของกรีก โคจรมาเจอกัน ซึ่งนอกจากจะมีดาวสองดวง แทนเทพสององค์ ที่ได้กล่าวถึงไปก่อนหน้านี้แล้ว ก็ยังจะมีดวงจันทร์ ซึ่งแทน เทพีอาร์เทมิส (Artemis) ในตำนานกรีก และคือ เทพีไดอาน่า ในตำนานของชาวโรมัน เพิ่มเข้ามาอีกดวงหนึ่ง

สำหรับดวงจันทร์นั้น ชาวกรีกเค้ายกให้ เทพีอาร์เทมิส (Artemis) เป็น เทพประจำดวงดาวดวงนี้ นอกจากนี้พระองค์ยังเป็นเทพีแห่งการล่าสัตว์ และหนึ่งในเทพีครองพรหมจรรย์อีกด้วย 

ในทางดาราศาสตร์ดวงจันทร์ เป็นดาวบริวารเพียงดวงเดียวของโลก ระยะทางจากแกนโลก ถึงแกนดวงจันทร์ 384,403 กิโลเมตร ความสัมพันธ์ระหว่างวงโคจรของโลก กับ ดวงจันทร์ และการหมุนรอบตัวเองของดาวทั้งสองนั้น ก่อให้เกิดการโคจรแบบซิงโครไนซ์ คือ ไม่ว่าดวงจันทร์จะอยู่ตรงตำแหน่งไหนของโลกก็ตาม มันจะหมุนหันด้านเพียงด้านเดียวมาให้โลกได้เห็น ซึ่งด้านที่ชาวโลกได้เห็น ฝรั่งเขาเรียก Near Side ส่วนอีกด้านจะเรียกว่า Far Side

 

ในครั้งนี้เราจะสามารถสังเกตเห็นปรากฏการณ์ Conjunction ได้ในช่วงหัวค่ำ ประมาณเวลาตั้งแต่ 1ทุ่ม ไปจนถึง 2 ทุ่ม โดยเราจะเห็นดาวทั้งสามอยู่ใกล้ชิดกันมาก ชนิดที่เรียกว่าห่างกันไม่เกินนิ้วมือเราเลย แต่ดวงจันทร์นั้น เราจะเห็นเป็นจันทร์เสี้ยว เนื่องจากเป็นช่วงเวลาข้างขึ้น แถมยังจะได้เห็นปรากฏการณ์ Earthshine ไปด้วยพร้อม ๆ กันอีกต่างหาก

Earthshine คือ ปรากฏการณ์ ที่เราสามารถเห็นเงาลาง ๆ ของดวงจันทร์ส่วนที่เหลือของจันทร์เสี้ยวได้ ซึ่งเกิดจากการที่โลกสะท้อนแสงของดวงอาทิตย์ไปกระทบกับดวงจันทร์ในคืนข้างขึ้น 1 - 3 ค่ำ หรือ แรม 12 - 14 ค่ำ ทำให้เราเห็นดวงจันทร์ได้เต็มดวงแต่จะเห็นส่วนหนึ่งเพียงลาง ๆ เหมือนอยู่ในเงามืดเท่านั้น ส่วนอีกส่วน ก็จะเห็นเป็นจันทร์เสี้