บันทึกไม่ประจำวันของเจ้าชายน้อย

วันนี้ผมจะพาผู้อ่านทุกท่านไปรู้จักกับพิธีของทหารเรืออีกพิธีหนึ่งที่ตัวผมเองมีความชื่นชอบเป็นพิเศษ ตั้งใจจะเขียนเรื่องนี้มาตั้งนานแล้ว แต่หาภาพยากเสียเหลือเกิน เพราะพิธีที่จัดแบบอลังการนั้น ไม่ได้มีกันบ่อย ๆ ซึ่งภาพชุดที่ผมหามาได้นี้ก็ยังเป็นแค่ระดับกลาง ๆ เพียงเท่านั้น ถ้าหากจะดูภาพพิธีที่อลังการและยิ่งใหญ่จริง ๆ ต้องดูพิธีอำลาชีวิตราชการของนายทหารผู้ใหญ่ พรรคนาวิกโยธิน ของ หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน และ ในวันกองทัพเรือ ถึงจะได้เห็นความยิ่งใหญ่และมนต์ขลังของพิธีนี้กันอย่างแท้จริง

พิธีที่ผมนำภาพและเรื่องราวมาให้ดูในวันนี้ มีชื่อว่า พิธีย่ำพระสุริย์ศรี ซึ่งเป็นพิธีเชิญธงลงจากยอดเสาของทหารเรือ ซึ่งปฏิบัติกันมาช้านาน ทั้งบนเรือ และบนบก พิธีนี้มีที่มาตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ซึ่งในสมัยนั้น ทหารเรือ มีฐานะเป็นกระทรวง เรียกว่า กระทรวงทหารเรือ โดยพระองค์ได้โปรดเกล้าฯ ให้จ้างครูแตรจากราชนาวีอังกฤษ เพื่อสอนวิชาแตรสัญญาณให้กับทหารเรือเหล่าแตรสัญญาณ ซึ่งครูแตรก็ได้นำเพลงแตรและประเพณีแบบราชนาวีอังกฤษมาถ่ายทอดให้กับราชนาวีไทยด้วย หนึ่งในประเพณีนั้นก็คือ การเป่าเพลง Sunset หลังเชิญธงลงจากยอดเสา ในเวลาพระอาทิตย์ลับขอบฟ้าของทุกวัน เพื่อเป็นสัญญาณให้ทหารที่อยู่ตามที่ต่าง ๆ ภายในเรือรบ ได้ทราบว่าขณะนี้พระอาทิตย์ใกล้จะลับขอบฟ้าแล้ว ใครที่ยังมีงานที่คั่งค้างอยู่ ให้รีบทำงานให้เสร็จ ก่อนที่แสงสุดท้ายของวันจะหมดไป

และในเวลาที่พระอาทิตย์ตกนี้ ทหารเรือทั่วโลกก็ได้ยึดถือให้เป็นเวลาในการเชิญธงลง ซึ่งต่างจากเวลาเชิญธงลงของสากล ที่ยึดถือเวลา 18 นาฬิกา เป็นเวลาเชิญธงลง (ซึ่งทหารเรือจะใช้วิชาดาราศาสตร์ในการคำนวณหาเวลาพระอาทิตย์ตก) ดังนั้น เวลาในการเชิญธงชาติลงจากยอดเสาในแต่ละวันจึงแตกต่างกัน เมื่อเชิญธงลงจากยอดเสาเรียบร้อยแล้ว พลแตรก็จะเป่าเพลง ย่ำค่ำ ซึ่งเป็นเพลงที่ดัดแปลงมาจากเพลง Sunset ของราชนาวีอังกฤษ

ต่อมา ได้มีการผสมผสาน พิธีเชิญธงลง โดยทำการเพิ่มเติมการบรรเลงเพลงจากวงโยธวาทิตเข้าไปด้วย โดยวงโยธวาทิตจะบรรเลงเพลง Finale ควบคู่ไปกับการเป่าเพลง ย่ำค่ำ ของพลแตรสัญญาณ ในลักษณะของการสอดประสานกัน ก่อให้เกิดเป็นท่วงทำนองที่ไพเราะเพราะพริ้งเป็นอย่างมาก และเรียกพิธีเชิญธงลง และการบรรเลงเพลง ย่ำค่ำ ประกอบวงโยธวาทิตนี้ว่า พิธีย่ำพระสุริย์ศรี

ใน พิธีย่ำพระสุริย์ศรี นั้น จะประกอบไปด้วย

1. หมู่เชิญธง ซึ่งประกอบไปด้วยทหาร 2-3 นาย จำนวนคนขึ้นอยู่กับความสูงของเสาธง
2. เจ้าหน้าที่ชักธงระวัง หรือ ธง Prep
3. พลแตรสัญญาณ (แตรเดี่ยว)
4. ยามใหญ่ หรือ กองทหารเกียรติยศ มีผู้ควบคุมแถว เป็น นายยามใหญ่ 1 นาย
5. จ่ายาม มีหน้าที่เป่านกหวีดเรือ
6. วงโยธวาทิต

หมู่เชิญธง และ เจ้าหน้าที่ชักธงระวัง

นายยามใหญ่ และยามใหญ่

วงโยธวาทิต

ก่อนเวลาธงลง ประมาณสิบนาที ผู้เกี่ยวข้องทั้งหมดก็จะเข้าประจำที่ บริเวณหน้าเสาธง หมู่เชิญธงจะเตรียมชักธงลงจากยอดเสา เมื่อถึงเวลาห้านาทีก่อนเวลาธงลง ยามจะตะโกน "ระวังธง" จ่ายามและพลสัญญาณจะเป่าเพลง ระวัง เจ้าหน้าที่ชักธงระวัง จะชักธงเป๊บขึ้นสู่ยอดเสาก๊าฟฟ์

หมู่เชิญธง และ เจ้าหน้าที่ชักธงระวัง เตรียมตัวที่บริเวณเสาธง

ธงระวังถูกชักขึ้นสู่ยอดเสา บริเวณด้านซ้ายของเสาธง (ธงสีเหลือง คาดแถบเขียว)

เมื่อถึงเวลาธงลง เจ้าหน้าที่ชักธงระวัง จะชักธงเป๊บลงด้วยความรวดเร็ว และตะโกน "ธงลง" นายยามใหญ่สั่ง "ตรงหน้าระวัง วันทยาวุธ" นายยามใหญ่ และ ทหารในแถวทำท่า วันทยาวุธ จ่ายามเป่าเพลง ดึงตึง พลแตรสัญญาณ เป่าเพลง กระทั่งตรง และทั้งคู่จะเป่าเพลง ธงลง พร้อมกัน (จ่ายามเป่าเพลง หะเรีย 1 หมู่ หมู่ละ 3 รอบ ซึ่ง 1 หมู่จะเป่าเพลง หะเรีย ทั้งหมด 5 ครั้ง และพลแตรสัญญาณเป่าเพลง คำนับ 3 รอบ) วงโยธวาทิตบรรเลง เพลงชาติไทย

พลแตรสัญญาณ

ยามใหญ่ ทำท่าวันทยาวุธ

เมื่อธงลงเรียบร้อย หมู่เชิญธงจะเก็บและพับธง โดยห้ามให้ส่วนใด ๆ ของธงสัมผัสกับพื้น และพับวางลงในพานทองด้วยความเรียบร้อย จากนั้น พลแตรสัญญาณ และ จ่ายามจะเป่าเพลง กระทั่งพัก นายยามใหญ่สั่ง "เรียบอาวุธ" ยามใหญ่ก็จะทำท่าตรง

ต่อจากนั้นก็จะเป็นช่วงเวลาของการเป่าเพลง ย่ำค่ำ ของพลแตรสัญญาณ ร่วมกับการบรรเลงเพลง Finale ของวงโยธวาทิต ซึ่งเพลงนี้เพราะมาก ๆ ครับ ในชีวิตนี้ผมแนะนำว่าควรที่จะฟังสักครั้งหนึ่งครับ

ป.ล.1 ผมได้ทำ MIDI เพลง ย่ำค่ำ มาให้เพื่อน ๆ ได้ลองฟังดูด้วยนะครับ

ป.ล.2 สาเหตุที่ผมไม่มีโอกาสได้เก็บภาพพิธีที่ยิ่งใหญ่มากกว่านี้ มาให้ดูได้ ก็เพราะอดีตผมอยู่ในวงโยธวาทิต จึงไม่มีโอกาสได้ออกมาอยู่นอกแถว เพื่อถ่ายรูปเลยครับ